Expo: Pekka Halonen
Een artikel uit Kunstenaar Magazine
Meer dan een ticket
Pekka Halonen (1865-1933) wordt de typische sneeuwschilder genoemd, en dat is niet onverdiend, maar wel een etiket dat hem tekortdoet. Want wie goed kijkt in deze grote overzichtstentoonstelling, ontdekt dat juist ook zijn waterpartijen schitterend zijn geschilderd. Vloeibaar water, bevroren water: Halonen beheerst het allemaal. Je zou hem eerder een groot waterschilder willen noemen, in al zijn verschijningsvormen.
Vloeibaar water, bevroren water: Halonen beheerst het allemaal
Vroeg werk
Halonen groeide op als zoon van een Fins boerengezin en vertrok als jonge man naar Parijs om te studeren. Zijn vroege werk ademt een opvallende verwantschap met de propagandistische schilderkunst van de Russen: mannen en vrouwen aan het werk op het land, op jacht, vissend. Maar schijn bedriegt. Halonen zette zich daarmee juist af tégen de Russische overheersing: door het typisch Finse boerenbestaan te verheerlijken claimde hij een eigen nationale identiteit. Het is een subtiel maar krachtig statement, dat je pas echt begrijpt als je weet hoe beladen die periode was voor Finland. En vanwege de nabijheid van het huidige imperialistische Rusland geldt dat eigenlijk nog steeds.
Parijs
In Parijs raakte hij onder de indruk van Gauguin, bij wie hij les volgde. Die invloed is onmiskenbaar: zijn stijl werd geleidelijk abstracter, de vormen losser, de kleurvlakken brutaler. Nog steeds figuratief, maar de nadruk op herkenbare details verdween naar de achtergrond. Het is een ontwikkeling die je in de tentoonstelling mooi kunt volgen; van de bijna naturalistische vroege doeken naar werk dat soms bijna als abstracte kunst aanvoelt.
Thuiskomst
Na zijn jaren in Parijs keerde Halonen terug naar Finland en trok hij zich met zijn gezin terug aan het Tuusulameer. Hij leidde er een zelfvoorzienend bestaan, bijna als een Scandinavische Walden, maar nooit als kluizenaar. Zijn huis was een levendige ontmoetingsplek voor schilders en musici. Wonen, werken en natuurbeleving kwamen er samen, en dat is precies wat je in zijn latere werk terugziet: een innige verbondenheid met het Finse landschap.
Wonen, werken en natuurbeleving kwamen samen in zijn huis
Familie
Halonen schilderde ook veelvuldig de mensen om hem heen. In zijn beginperiode zijn broers, later keert zijn vrouw geregeld terug als model, net als zijn kinderen. En dan sta je ineens voor een doek waarop een jonge vrouw pontificaal naakt bij het water staat. Een mooie compositie, goed geschilderd tot je in het bijschrift leest dat het zijn eigen dochter was. Het geeft je even een merkwaardig gevoel. Was dat toen gewoon? Was het een artistieke keuze zonder bijbedoeling? Niet per se een vraag waarmee de tentoonstelling je wilt laten zitten, maar één die je misschien toch aan het denken zet.
Sneeuw
De zaal gewijd aan zijn sneeuwschilderijen wordt als hoogtepunt van de tentoonstelling gezien, en daar is die bijnaam dan toch wel verdiend. Halonen trok met zijn schildersezel letterlijk de vrieskou in om het landschap van dichtbij te bestuderen, en dat zie je en de kou is haast voelbaar. Sommige winterlandschappen zijn bijna abstract: vlakken van wit, grijs en blauw die de stilte en het koude licht van Finland oproepen. Ze lijken niet meer bedoeld om als sneeuw herkend te worden, maar om gevóeld te worden. Indrukwekkend.
Actueel
Wat deze tentoonstelling ook laat zien, is hoe actueel Halonen blijft. In zijn tijd werden op grote schaal bossen gekapt in Finland, en zijn schilderijen fungeerden als een stille waarschuwing. Nu, in een tijd waarin klimaatverandering de seizoenen onder druk zet, klinkt die boodschap harder dan ooit.
Rijksmuseum Twenthe doet er goed aan deze buitengewone kunstenaar eindelijk aan een breed publiek voor te stellen buiten Finland, waar hij als een van de meest geliefde kunstenaars wordt gezien. Ik vermoed dat weinigen over deze schilder gehoord hebben. Maar het is zeker de moeite waard om hem te leren kennen.
Auteur: Thea Vuik
Afbeeldingen
Pekka Halonen, Winterlandschap, Myllykylä, 1896, Finnish National Gallery,Ateneum Art Museum, Helsinki, Antell Collectie | Photo: Kansallisgalleria | Finnish National Gallery / Aleks Talve.
Pekka Halonen, De lynxen jager, 1900, olieverf op doek, Finnish National Gallery, Ateneum Art Museum, Helsinki, Antell Collectie | Photo: Kansallisgalleria | Finnish National Gallery / Aleks Talve
Pekka Halonen, Tomaten, 1913, Finnish National Gallery, Ateneum Art Museum, Helsinki, Antell Collectie | Photo: Kansallisgalleria | Finnish National Gallery / Jenni Nurminen
Pekka Halonen, Jongen aan de oever, 1891-1933, Finnish National Gallery. Ateneum Art Museum, Helsinki, Photo: Kansallisgalleria | Finnish National Gallery / Hannu Pakarinen.
Pekka Halonen, Man die een boot teert II, 1908, Tampere Art Museum collection, Tampere, schenking van Tor, Joe en Pentti Borg.