Kunstwerk onder de loep

Voor Kunstenaar Magazine neemt Yvonne regelmatig een historisch kunstwerk onder de loep en beschrijft ze de totstandkoming. Het hoe en waarom staan hierbij centraal. Deze keer is de beurt aan: Stierenfresco in het paleis van Knossos.

Onderwerp
We zien een omkaderde afbeelding van een stier, omgeven door drie menselijke figuren. De stier loopt of springt naar links. Een lichte figuur houdt de stier bij de hoorns vast, een donkere figuur maakt een handstand op de rug van de stier en de derde lichte figuur staat rechts van de stier met de armen opgeheven. Vaak wordt dit geïnterpreteerd als twee jonge (licht gekleurde) vrouwen en een jonge (donker gekleurde) man, die zich bezighouden met de rituele sport stierspringen. Afbeeldingen van stieren komen veelvuldig voor in de Minoïsche kunst; het waren waarschijnlijk heilige dieren. Ook de figuren van sporters of acrobaten zijn vaker in de kunst te zien.

Stieren waren waarschijnlijk heilige dieren

Inspiratie
Het fresco en het paleis van Knossos zijn sterk gerestaureerd aan het begin van de twintigste eeuw. Dit werd gedaan onder leiding van Sir John Evan Jones. In de afbeelding bij dit artikel zijn de originele delen te herkennen omdat deze iets donkerder zijn dan de rest van het fresco. Hij liet zich leiden door de wetenschap van zijn tijd, maar permitteerde zich ook vrijheden. Zo zijn niet alle originele stukken van het fresco in de reconstructie opgenomen en heeft men het vermoeden dat de originele compositie er anders uit zag. Sommige critici zeggen dat de mode uit de tijd van Evans, waaronder de Art Nouveau, ook te prominent aanwezig is in de reconstructie.

In de Minoïsche kunst worden verschillende soorten blauw gebruikt

Afbeelding

Stijl
De Minoïsche schilderstijl is zeer typerend en is herkenbaar aan organische vormen en heldere kleuren. De stier en menselijke figuren zijn enigszins gestileerd en in vloeiende lijnen weergegeven. Met weinig details en gestileerde vormen weet de maker(s) om zeer geanimeerde en expressieve figuren weer te geven. Ondanks de unieke stijl leefde het Minoïsche volk niet in een isolement. Er zijn invloeden van de Cycladische eilanden en ook van Egypte te zien in stijl, compositie, en materiaalgebruik.

Materiaal
De muurschildering is een fresco; er is in het natte stuukwerk geschilderd, waardoor de verf niet op maar in de muur zit. Deze techniek heeft ervoor gezorgd dat er relatief veel oude schilderingen bewaard zijn gebleven. Er is een ondertekening in gele oker gevonden, dus voordat er in het natte pleisterwerk werd geschilderd nam men de tijd om de compositie eerst op te zetten.

Kleur
De kleuren die gebruikt worden in Minoïsche kunst zijn verschillende soorten blauw, waaronder Egyptisch blauw, verschillende soorten rood, geel en wit. Het stierenfresco is niet anders. Ondanks een enigszins beperkt kleurenpalet wist men toch (of juist?) een zeer levendig effect te creëren.

Compositie
De figuren van dier en mensen zijn op een horizontale platte achtergrond weergegeven, omgeven door een kader met abstracte patronen. Ruimte wordt niet gesuggereerd door licht, schaduw en volume. In plaats daarvan worden de figuren in een tweedimensionale blauwe ruimte geplaatst. Een van de interpretaties is dat de drie figuren niet alleen ruimte maar ook tijd (een sprong over de stier) laten zien, want een briljante vinding is voor één afbeelding. De plaatsing van de figuren in combinatie met de stilering van de figuren zorgen voor een dynamische compositie. Door de speelsheid en tweedimensionaliteit van het geheel is het Evan Jones misschien enigszins vergeven dat hij zich door de Art Nouveau liet leiden tijdens zijn reconstructies.

Auteur: Yvonne Vetjens

Afbeeldingen: Stierenfresco in het paleis van Knossos, ca. 1450 v. C.