Persoonlijkheidsrechten

Kunstenaars creëren vanuit hun visie, passie en persoonlijke expressie. Hun werk draagt vaak een diepe betekenis die verder gaat dan alleen esthetiek. Binnen het auteursrecht, dat de economische belangen van creatieve makers beschermt, is daarom een speciale rol weggelegd voor morele rechten oftewel persoonlijkheidsrechten. Zij spelen een belangrijke rol in het beschermen van de persoonlijke en creatieve integriteit van de kunstenaar. In dit artikel ga ik verder in op deze persoonlijkheidsrechten.

Wat zijn persoonlijkheidsrechten?
Persoonlijkheidsrechten zijn de rechten van kunstenaars om erkend te worden als de schepper van een werk en om de integriteit van hun werk te beschermen tegen verminking, aantasting of andere veranderingen die hun reputatie kunnen schaden. Deze rechten zijn onlosmakelijk verbonden met de persoonlijkheid van de kunstenaar en kunnen niet worden overgedragen of verkocht. Dit in tegenstelling tot de economische auteursrechten, zoals publiceren en kopiëren, die wel kunnen worden overgedragen.

Erkenning en integriteit
Twee belangrijke aspecten van de persoonlijkheidsrechten zijn:

Het recht op erkenning
Dit recht geeft de kunstenaar de mogelijkheid om erkend te worden als de maker van een werk. Het betekent dat niemand anders kan claimen het werk te hebben gemaakt, en dat de naam van de kunstenaar duidelijk vermeld moet worden bij tentoonstellingen of publicaties van het werk.

Het recht op bescherming van de integriteit
Dit recht beschermt het kunstwerk tegen veranderingen of vervormingen die de intentie van de kunstenaar schaden of die de reputatie van de kunstenaar in gevaar brengen. Je kunt hiertegen als kunstenaar verzetten al naargelang de mate van schade aan het werk en aan jouw reputatie, eer en goede naam als maker.

Praktijkvoorbeelden
Online worden veel afbeeldingen gedeeld zonder de naam van de maker te vermelden. Als rechthebbende kun je een inbreukmaker aanspreken op auteursrechtinbreuk en een redelijke schadevergoeding vorderen. Vaak gaat een rechter akkoord met een verhoging van de schadevergoeding wegens het ontbreken van naamsvermelding (inbreuk op persoonlijkheidsrechten).

Het kan ook voorkomen dat je een kunstwerk maakt dat door de opdrachtgever, koper of iemand anders vervolgens zodanig wordt aangepast dat het oorspronkelijke werk met jouw bedoelingen niet meer als zodanig herkenbaar is. Zo kunnen belangrijke kenmerken van het werk verwijderd of aangepast worden, of kan het werk in een andere context worden geplaatst die de reputatie van de maker schaadt. Bij dat laatste kun je ook denken aan letterlijke verplaatsing van een kunstwerk of aanpassen van de omgeving waarin het werk te vinden is, waarbij dit leidt tot (reputatie)schade. De mate van de schade aan het werk en aan jouw reputatie bepalen dan in hoeverre je die persoon kunt aanspreken op aantasting of verminking

het belang van morele rechten
Voor kunstenaars zijn persoonlijkheidsrechten essentieel om ervoor te zorgen dat hun werk wordt gepresenteerd zoals zij dat bedoeld hebben. Deze rechten beschermen niet alleen hun reputatie, maar ook hun creatieve visie. Zeker in een gedigitaliseerde samenleving waarin kunstwerken gemakkelijk kunnen worden gereproduceerd, aangepast of in verschillende contexten worden geplaatst, is de bescherming van de originele intentie van de kunstenaar belangrijk.

Wees je er dus van bewust dat je deze rechten hebt. Je kunt erop toezien dat je rechten gehandhaafd worden, ook wanneer je je werken aan een ander verkoopt of licenties verleent voor gebruik. Want deze rechten gaan niet over op de koper of de gebruiker, ze blijven altijd bij jou als maker. Persoonlijkheidsrechten zorgen ervoor dat kunst niet alleen een product is dat verhandeld kan worden, maar een persoonlijke expressie blijft die gerespecteerd moet worden.

Auteur: Yvonne Vetjens

Afbeeldingen:
Feson Xie, via Pexels
Daria Buntaria, via Pexels
JR Harris, via Unsplash