Kunstwerk onder de loep
Henri Matisse – de Rode Kamer

Voor Kunstenaar Magazine neemt Yvonne Vetjens regelmatig een historisch kunstwerk onder de loep en beschrijft ze hoe het tot stand is gekomen. Het hoe en waarom staan hierbij centraal. Deze keer is de beurt aan: Henri Matisse – de Rode Kamer. Hieronder is haar artikel te lezen, het origineel is hier te vinden en te lezen na gratis registreren.

Onderwerp
Het werk staat bekend als “de Rode Kamer”, of “Het Dessert: Harmonie in Rood”. Het doel van de maker, Henri Matisse, was om een eigentijds interieur of stilleven in sprekende kleuren te vatten. We zien een kleurrijke kamer, met daarin een tafel en stoelen. De motieven van het tafelkleed en de muren zijn nagenoeg gelijk. Een vrouw zet een fruitschaal op de tafel, waar meer fruit, drank en een vaas met bloemen op staan en liggen. Links is door een raam een landschap te zien. Het onderwerp is alledaags en het geheel straalt warmte en comfort uit.

Inspiratie
Het Impressionisme en Post-Impressionisme zijn de directe invloeden voor het werk van Matisse en andere kunstenaars die tot het Fauvisme behoorden (zie onder “Stijl”). Het is een combinatie van de directheid en vluchtigheid van het Impressionisme en het kleurrijke gevoelsleven van de Post-Impressionisten. Matisse was bekend met de werken van Van Gogh en Gauguin en gebruikte hun wilde penseelstreken en kleurvlakken ook in zijn werken. Voor dit specifieke schilderij greep Matisse ook terug op zijn oudere Impressionistische werk in welke stijl hij ook een interieur genaamd “Het Dessert” (1897) had geschilderd.

Stijl
Fauvisme. Het werk van Matisse wordt tot dat van de Franse Fauvisten gerekend. De naam komt van een recensie van de Salon d’Automne van 1905 waar Matisse ook aan meedeed. Verschillende werken werden zo ‘wild’ bevonden, dat de kunstenaars ‘fauves’ (wilden) werden genoemd. Hun werk past in de bredere stroming van het vroege twintigste-eeuwse Expressionisme. Realisme wordt minder belangrijk, abstrahering komt steeds meer voor. De persoonlijke gevoelens en ideeën van de kunstenaar vinden uitdrukking door losse composities en heldere kleuren.

Materiaal
Olieverf op doek. Het materiaal is conventioneel voor die tijd, olieverf op doek is al eeuwen de norm als het op schilderkunst aankomt. Wel kan Matisse volop gebruik maken van de vele nieuwe kleurpigmenten die in de negentiende eeuw dankzij de industriële revolutie ontwikkeld konden worden.

Kleur
Kleur is belangrijk in het oeuvre van Matisse. Hij en de andere fauvisten gebruiken kleur niet om de wereld te imiteren, maar om reacties bij mensen op te roepen. In de Rode Kamer wilde Matisse nog wel een mate van realisme behouden, en zo zien we dat de lucht blauw is en de citroenen geel. Het schilderij heeft overigens een bijzonder kleurrijke maakgeschiedenis. De achtergrond was oorspronkelijk groen, wat ook te zien is aan de randen, met name onder en rechts. Matisse paste dit aan; hij schilderde het werk blauw en noemde het “Harmonie in Blauw”. Blijkbaar was dit nog steeds niet naar de wensen van de kunstenaar. Uiteindelijk koos hij in 1909 voor het warme rood dat we nu nog zien.

Compositie
Een driedimensionale ruimte wordt vakkundig vertaald naar het tweedimensionale doek. Het geheel is een spel van kleur en vlak zonder een echte focus. De tafel lijkt even plat als de muur, maar het is duidelijk dat er diepte moet zijn gezien de voorwerpen die erop geplaatst zijn. Niet alleen de ruimte maar ook de voorwerpen zijn geschematiseerd. De compositie wordt grotendeels in beslag genomen door de rode vlakken van de muur en tafel met daarop bloem- en rankmotieven in blauw. Het rood contrasteert met het blauw en groen van het landschap dat links door het raam te zien is. Uit de compositie en het kleurgebruik blijkt het meesterschap van Matisse; de kijker zou graag plaatsnemen aan tafel in dit gerieflijke tafereel.

Auteur: Yvonne Vetjens