Expo: Wonderbaarlijke wezens

In het kader van het 75-jarige bestaan van Dierenpark Amersfoort zijn in Kunsthal Kade én in het Dierenpark zelf werken te zien in een grote variëteit van een keur aan (internationale) kunstenaars.

Kunsthal en Dierenpark
De uitgebreide thematische tentoonstelling binnen Kunsthal Kade heeft gevoelsmatig geen vast parcours, overal zou je in principe kunnen beginnen. Ik begin lukraak bij het colofon, in welke ruimte ook teksten en enkele beelden worden getoond van de kunstenaars die hun (nieuwe) creaties laten zien in de jubilerende Zoo. Ik blijf evenwel in Kunsthal Kade en besluit op een ander tijdstip een bezoek te brengen aan het Dierenpark.

Verzonnen verbeeldingen en Historiae Animalium
De eerste zaal toont een omvangrijke serie zeer oude prenten in houtsnede met beschrijvingen van allerlei dieren, samengesteld door Conrad Gessner (1516-1565) en gepubliceerd in Zürich in 1551–58 en 1587. De beschrijving van de aard van al deze (fantasie) beesten is in het latijn, met hier en daar een vertaling in oud Duits. De bezoeker die het werk van Conradi Gesneri (zijn gelatiniseerde naam) kan en wil lezen, is hier wel even mee bezig. Ik probeer enkele fantasiedieren: “Quadrup. ferorum – Monoceros” (eenhoorn), “De Cetis- monstrum Marinum” (monsterlijke zeeduivel). Gessner gebruikte voor zijn “Historiae Animalium” geschriften, hiëroglyfen, de bijbel en een bestiarium.

De titel ontleende hij aan de allereerste beschrijvingen van dieren door de filosoof Aristoteles (384 BCE-322 BCE). Voor de illustraties gebruikte hij de werken van kunstenaars en natuurhistorici uit zijn tijd, maar ook tekeningen uit zijn eigen collecties.

Hedendaagse diorama's
Vanaf het begin van de 20e eeuw werd in natuurhistorische musea het diorama, dat in de 19e eeuw ontstond als een soort voorloper van de cinema, gebruikt als hulpmiddel. Meestal met een voorstelling van een scene uit de natuur, met daarin opgezette dieren in hun biotoop. Deze wordt nagebootst door een beschilderde achtergrond en elementen uit de natuur, waarmee de bezoeker wordt uitgenodigd om te kijken naar al dan niet geloofwaardige taferelen of panorama's. Een soort kijkkast als het ware, en de kunstenaars Daniel Dmyszewicz, Jacco Olivier en Mette Sterre hebben ieder hun eigentijdse diorama vervaardigd, verdeeld over drie kabinetten.

On marvelous things heard
Paul van der Eerden (1954) en Romy Muijrers (1990) bezetten met tekeningen uit hun gezamenlijke project “Suite” een grote zaal van het museum, samen met sculpturen van Jordan Herregraven (1990). De creaties zijn gebaseerd op talloze cryptische of mythische omschrijvingen, toegeschreven aan Aristoteles maar weer verteld door zijn navolgers.

Zoals bijvoorbeeld deze: 'Kikkers van Seriphos; Ze zeggen dat in Seriphos kikkers niet kwaken, maar als ze worden verplaatst naar een andere plaats doen ze dat wel of: 'Cephalliaanse geiten; De geiten in Cephallenia drinken blijkbaar niet zoals andere viervoeters, maar keren dagelijks hun gezicht naar de zee, openen hun mond en ademen de lucht in'

Symbiose
Het kunstenaarsduo Van der Eerden – Muijrers startte het “Suite'' project in 2018. De titel komt van hun gedeelde liefde voor muziek en poëzie, maar ook het idee van een suite, als kamers die gescheiden of gecombineerd kunnen worden.

Interessant om te zien hoe de kunstenaars de grenzen van hun authenticiteit en uniciteit hebben verkend in hun tekeningen. Je blijft aanvankelijk hun eigen hand in de werken zoeken, de zachte vlekkerige vormen van Muijrers samen in de meer heldere lijnen en contrasten die van der Eerden gebruikt. Toch is er een symbiose ontstaan, waardoor het lijkt alsof de werken van één kunstenaar zijn.

A Proposal for an Octopus
Beschreef Aristoteles in zijn Historia Animalium nog dat octopussen 'domme wezens' waren, intussen is wel meer aan het licht gekomen over de intelligentie van dit dier. Kunstenaar Tuomas A. Laitinen onderzocht het denkvermogen en bewustzijn van octopussen. Hij vervaardigde glassculpturen die deze dieren als leefruimte zouden kunnen gebruiken.

Verrassend is de video (8') “Haemocyanin” waarin hij de bewegingen heeft vastgelegd van een octopus die daadwerkelijk in staat is de openingen en holtes in zo'n sculptuur te vinden. Zo zijn er meerdere (ruimte vullende) video's, installaties en sculpturen te bekijken. Voor kinderen (en volwassenen) is er mogelijkheid een eigen diorama te fabriceren.

Relatie mens en dier
Nog een samenwerking is te zien in de choreografie op video (13'2'') uit 2018 van Amalia Pica, filmmaker Rafael Ortega en performer Michael Smith, getiteld “Catalogue of great Ape gestures (in alphabetical order)”.

Vermakelijk om te zien hoe Pica (1978) de mogelijkheden en tekortkomingen in communicatie heeft onderzocht tussen mensen en andere soorten. Zij verdiepte zich specifiek in mensapen, aan de hand van een boek dat primatologen van de universiteit van St. Andrews Schotland hebben samengesteld; “Groot Apenwoordenboek” met gebaren zoals “Wenken”, “Klappen” of “Bungelen”.

Auteur: Joke M Nieuwenhuis Schrama
Afbeeldingen/Fotografie: Peter Cox
Meer informatie: https://www.kunsthalkade.nl/nl