Achilles

Het leuke aan het schrijven van deze columns is dat ik tijdens het zoeken naar afbeeldingen die bij een door mij gekozen onderwerp passen, vaak op kunstwerken en kunstenaars stuit waarmee ik niet bekend ben. Bij deze column is dat ook het geval, want al grasduinende door de immense database van Google werd mijn aandacht getrokken door twee werken van de Deense kunstschilder Nicolai Abildgaard (1743 – 1809). Abildgaard was in zijn tijd geen onbekende, zeker in Denemarken niet. Behalve kunstschilder was hij architect, beeldhouwer, tekenaar en hoogleraar aan de Kopenhaagse kunstacademie. Zijn belangrijkste opdrachtgever was het Deens koningshuis.

De twee werken waarom het om gaat zijn: 'Thetis dompelt haar zoontje Achilles onder in de rivier de Styx om hem onkwetsbaar te maken' (1794-98) en 'De dood van Achilles' (1794-98). Beide werken zijn 60 x 120 cm en ze maken deel uit van een serie. De reden waarom mijn aandacht bleef hangen, was dat ik niet wist waar ik nou naar keek. Zijn het tekeningen? Zijn ze gemaakt met de gewassen-inkt-techniek? Of zijn de voorstellingen uitgehouwen in zandsteen? Maar, niets van dat. De techniek blijkt 'gewoon' olieverf op doek te zijn. Abildgaard zal ongetwijfeld deze verwarring bij de kijkers op het oog hebben gehad. Hij creëert met deze techniek een optische illusie, die in de kunstwereld ook wel trompe-l'oeil wordt genoemd.

Op de eerste afbeelding zien we Achilles als baby. De ouders van Achilles, koning Peleus en zijn vrouw Thetis, hadden van een orakel gehoord dat Achilles later in de strijd zou sterven voor de poorten van Troje. Om dit te voorkomen dompelt moeder Thesis Achilles in de rivier de Styx; dit zou Achilles onkwetsbaar maken. Achilles had maar een zwakke plek, bleek, en dat was de enkel waaraan de moeder hem vasthield. Tjah, en zo komen we bij mijn persoonlijke reden van het onderwerp van deze column. Als sporter weet ik dat er maar een zwakke plek nodig is om je onderuit te halen. Een langdurige blessure aan de achillespees maakte mij van een rennende durfal die overal een uitdagingen in ziet, tot een onzeker rondstappende vrouw van middelbare leeftijd. Met rondetijden houd ik mij allang niet meer bezig, ik ben al blij als ik een klein stukje rustig kan hardlopen. 'Achilles', denk ik steeds, 'die verrekte Achilles! Het is allemaal zijn schuld!'

De Achilles van Achilles werd zijn ondergang. Paris, een zoon van de Trojaanse koning Priamos, schoot hem bij de strijd om Troje een (giftige) pijl in de hiel die niet ondergedompeld was in het water van de Styx. Op de tweede afbeelding zien we de gestorven Achilles als een Christusfiguur in de armen van zijn moeder Thetis liggen. Een Piëta. Links staat Paris nog met de boog, hij kijkt een beetje alsof hij zich verontschuldigt. 'O, sorry, was dat jullie zoon?' Vader, koning Peleus, lijkt Achilles af te schermen en te beschermen, mocht Paris nog meer pijlen op zijn boog hebben. Niet dat dat uit zou maken. Het is al te laat. Orakels liegen niet.